Hợp tác công tư trong ngành quế nhằm củng cố vị thế xuất khẩu số 1 thế giới

NGÀY 15/11/2023 TẠI HÀ NỘI

Tổng cục Lâm nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) phối hợp với Tổ chức IDH và Hiệp hội Hồ tiêu – Gia vị Việt Nam tổ chức “Hội thảo quốc gia về phát triển bền vững ngành quế Việt Nam”. Đồng thời, Nhóm công tác Đối tác Công – Tư (PPP) về hồ tiêu và gia vị cùng với Tiểu ban Ngành hàng Quế chính thức được ra mắt.

VIỆT NAM DẪN ĐẦU THẾ GIỚI VỀ XUẤT KHẨU QUẾ

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Triệu Văn Lực – Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) cho biết Việt Nam là quốc gia có diện tích trồng quế lớn thứ ba thế giới với 180.000 ha.

Hiện nay, trồng quế là sinh kế của hàng trăm nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại các tỉnh vùng sâu, vùng xa, đồng thời góp phần phát triển kinh tế – xã hội cho nhiều địa phương. Quế có nhiều công dụng trong sản xuất và đời sống như làm gia vị, dược liệu, chế biến thực phẩm, chăn nuôi gia súc, gia cầm hoặc làm phân bón…

“Theo dõi thực tế cho thấy, tiềm năng và lợi thế của ngành quế vẫn chưa được phát huy đầy đủ. Nguyên nhân là do chưa có sự tổ chức sản xuất và liên kết chuỗi giá trị, kỹ thuật trồng, chăm sóc, sơ chế và bảo quản còn yếu. Bên cạnh đó, sản phẩm quế chất lượng cao vẫn còn thiếu. Ngoài các thị trường truyền thống như Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, để vào được thị trường EU, quế phải có chất lượng cao và đáp ứng các quy định về chống phá rừng của Ủy ban Châu Âu (EC). Đây là vấn đề người dân cần lưu ý khi tổ chức sản xuất quế”, ông Triệu Văn Lực chia sẻ.

Bà Hoàng Thị Liên – Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Gia vị Việt Nam cho biết, quế chủ yếu được trồng tại Việt Nam, Trung Quốc, Indonesia (dạng Cassia) và Madagascar, Sri Lanka (dạng Ceylon). Ở Việt Nam, quế được trồng tại các tỉnh như Yên Bái, Lào Cai, Bắc Kạn, Quảng Ninh, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Thái Nguyên.

Năm 2022, sản lượng quế Việt Nam chiếm 18,2% tổng sản lượng toàn cầu nhưng chiếm tới 34,4% thị phần xuất khẩu quế thế giới. Việt Nam cũng là nước xuất khẩu quế số 1 thế giới với kim ngạch hơn 292 triệu USD.

Tính đến cuối tháng 10/2023, Việt Nam đã xuất khẩu 74.744 tấn quế, đạt 220,3 triệu USD, tăng 19,2% về sản lượng nhưng giảm 1,3% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Giá xuất khẩu trung bình trong 10 tháng đầu năm đạt 2.948 USD/tấn, giảm 17,2% so với cùng kỳ năm 2022. Thị trường xuất khẩu chính của quế Việt Nam là Ấn Độ (chiếm 43,9% thị phần), tiếp theo là Mỹ, Bangladesh…

Theo bà Liên, tại Việt Nam đã có một số doanh nghiệp đầu tư vào các nhà máy chế biến quế hiện đại, đặc biệt là một số doanh nghiệp FDI, tuy nhiên vẫn chưa đủ so với quy mô của toàn ngành quế Việt Nam.

RA MẮT TIỂU BAN ĐỐI TÁC CÔNG – TƯ NGÀNH HÀNG QUẾ

Nói về những thách thức của ngành quế Việt Nam, bà Hoàng Thị Liên cho rằng Việt Nam chưa có định hướng chiến lược phát triển bền vững ở cấp quốc gia; thiếu cơ chế nghiên cứu sản xuất để kịp thời đáp ứng yêu cầu thị trường; tồn dư hóa chất glyphosate (có trong thuốc diệt cỏ) và hoạt chất chlorpyrifos (có trong thuốc trừ sâu) cùng hàm lượng kim loại nặng như chì, thủy ngân; chất lượng giống chưa rõ ràng, chưa có nghiên cứu về các giống mới; chưa có tổ chức đóng vai trò đầu mối để kết nối các đơn vị, dẫn đến hoạt động rời rạc.

Trong khi đó, ngành vẫn thiếu công nghệ và nguồn vốn đầu tư vào chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm quế; năng lực kỹ thuật chuyên ngành khuyến nông, khuyến lâm chưa đáp ứng yêu cầu thực tế, thiếu chuyên gia và tài liệu chuyên môn.

Tại hội thảo, bà Laura Shumow – Giám đốc Điều hành Hiệp hội Thương mại Gia vị Mỹ (ASTA) đã cập nhật các quy định mới liên quan đến xuất khẩu quế sang thị trường Mỹ. Theo đó, quế là mặt hàng có tiềm năng xuất khẩu lớn, nhưng cũng chịu ảnh hưởng từ xu hướng tiêu dùng xanh, giảm phát thải và carbon; sản phẩm phải có khả năng truy xuất nguồn gốc, đảm bảo chất lượng, đặc biệt là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Ví dụ, tại Mỹ, thị trường này kiểm soát rất nghiêm ngặt việc sử dụng các chất cấm.

Tại hội thảo, Cục Lâm nghiệp đã công bố Quyết định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn về việc điều chỉnh Nhóm Công tác Đối tác Công – Tư (PPP) ngành Hồ tiêu thành Nhóm Công tác Đối tác Công – Tư (PPP) ngành Hồ tiêu và Gia vị; đồng thời ra mắt đồng chủ tịch của Tiểu ban Nhóm Công tác PPP ngành hàng Quế.

Ông Triệu Văn Lực, đại diện Nhóm Công tác PPP, đã đưa ra định hướng phát triển ngành quế, bao gồm: xác định quỹ đất và quy mô diện tích trồng quế; hoàn thiện thể chế, chính sách và cơ chế riêng cho ngành quế; nghiên cứu, chọn lọc, tạo giống và sản xuất giống cây quế; phát triển vùng nguyên liệu; tổ chức sản xuất, phát triển cơ sở sơ chế và chế biến, cũng như mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Với việc thành lập Nhóm Công tác Đối tác Công – Tư, ông Huỳnh Tiến Dũng, Giám đốc Quốc gia của Tổ chức IDH tại Việt Nam, cho biết các bên thuộc khu vực công và tư không chỉ mới bắt đầu thảo luận về hợp tác và hỗ trợ ngành quế.

Trong thời gian qua, với sự kết nối của Tổ chức IDH và một số tổ chức phi chính phủ, khu vực công và tư đã phối hợp triển khai nhiều hoạt động đối thoại và hợp tác để phát triển tài liệu đào tạo cho nông dân. Đồng thời, phối hợp với các công ty quế để thực hiện nhiều dự án liên kết sản xuất quế bền vững, thí điểm các công cụ đo lường phát thải carbon trong chuỗi cung ứng quế.

“Nhiều doanh nghiệp đã liên kết với nông dân để chuyển giao công nghệ và đào tạo về canh tác quế hữu cơ, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ; một số doanh nghiệp đã bước đầu liên kết trong sản xuất và chế biến, nhưng ngành quế vẫn chưa nhận được sự quan tâm đầu tư tương xứng. Quyết định chính thức của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã nâng tầm cam kết hợp tác công – tư lên một cấp độ mới, toàn diện hơn,” ông Huỳnh Tiến Dũng nhấn mạnh.